Przypadek pacjenta - stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane (SM) to schorzenie ośrodkowego układu nerwowego, które dotyka głównie osoby w wieku 20-40. W Polsce na tę przypadłość choruje 40 tysięcy osób, głównie kobiety. SM stanowi chorobę autoimmunologiczną, która wpływa na mózg i rdzeń kręgowy.

System immunologiczny na skutek pomyłki, poprzez własne komórki obronne niszczy zdrowe komórki nerwowe. Układ odpornościowy niszczy osłonkę mielinową komórek nerwowych.

Przyczyny SM  

Przyczyny stwardnienia rozsianego nie są znane, jednak uważa się, iż stanowią one wynik kombinacji czynników zakaźnych i genetycznych. Choć SM nie jest uważane za chorobę dziedziczną, badania wykazały, iż szereg wariantów genetycznych zwiększa ryzyko wystąpienia choroby – a więc ryzyko wystąpienia choroby u krewnych osób cierpiących na SM jest większe. Jednak inne przeprowadzone badania dowodzą, że aby doszło do wystąpienia choroby, musi zaistnieć jeszcze jeden czynnik, tj. zanieczyszczenia. Podejrzewa się, że czynnikiem zapalnym w stwardnieniu rozsianym są drobnoustroje czy wirusy. Wirusy Epsteina-Barra (mononukleozy), ospy wietrznej-półpaśca i obecnych w szczepionce przeciwko zapaleniu wątroby mogą przyczynić się do wystąpienia SM.

Objawy stwardnienia rozsianego

Stwardnienie rozsiane może wpływać na dowolny układ ośrodka nerwowego. Chory może mieć praktycznie każdy objaw neurologiczny, tj. drętwienie, mrowienie, niedoczulica, osłabienie mięśni, bóle stawów, trudności w poruszaniu się, brak koordynacji ruchowej, problem a aparatem mowy, problem z połykaniem. Bardzo często dochodzi do otępienia, a więc zaburzeń poznawczych, depresji oraz zaburzeń seksualnych. Wyróżnia się także objawy, tj. oczopląs, podwójne widzenie, zapalenie nerwu wzrokowego, nietrzymanie moczu czy problemy jelitowe (biegunki).  Do dwóch charakterystycznych objawów klinicznych zaliczyć można pogorszenie istniejących objawów spowodowanych wzrostem temperatury oraz uczucie szoku wzdłuż kręgosłupa i dolnych kończyn w wyniku ich zgięcia. Objawy SM występują w okresach ostrego pogorszenia w sposób stopniowy i powodujący pogorszenie funkcji neurologicznych. Występują zazwyczaj bez ostrzeżenia. Nawroty choroby najczęściej występują wiosną i latem. Do ich występowania przyczyniają się także infekcje wirusowe tj. przeziębienie, grypa, zapalenie żołądka i jelit oraz stres.

Diagnostyka SM

Stwardnienie rozsiane może być trudne do zdiagnozowania, ponieważ objawy bardzo często są podobne do innych chorób. Istnieją jednak tzw. Kryteria McDonalda, według których diagnozuję się SM.

,,Kryteria McDonalda utrzymują system diagnozowania SM oparty wyłącznie na podstawie danych klinicznych, ale także po raz pierwszy proponują, że w przypadku braków dowodów klinicznych, odkrycia rezonansu magnetycznego (MRI) mogą służyć jako środki zastępcze do określenia rozpowszechniania SM w przestrzeni (DIS) i / lub w czasie (DIT). Kryteria te starają się udowodnić istnienie demielinizacyjnych zmian patologicznych i za pomocą obrazu lub ich skutków pokazać, że występują one w różnych częściach układu nerwowego (DIS) oraz że gromadzą się one w czasie (DIT).  Kryteria McDonalda mogą ułatwić diagnozę SM u pacjentów zgłaszających się z ich pierwszym atakiem demielinizacji i znacząco zwiększyć czułość diagnozy SM bez narażania swoistości.”

Jednak same dane kliniczne mogą być niewystarczające aby postawić prawidłową diagnozę. Najczęściej wykonuje się metody diagnostyczne tj. rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, analiza płynu mózgowo-rdzeniowego oraz badanie potencjałów wywołanych, badanie krwi.

Leczenie SM

Leczenie chorego na stwardnienie rozsiane zależne jest od jego stanu klinicznego oraz od przebiegu choroby. Wyróżnia się 4 główne kierunki postępowania terapeutycznego: leczenie rzutów choroby, leczenie objawowe, możliwości leczenia SM oraz leczenie immunosupresyjne.

Leczenie rzutów choroby dotyczy głównie chorych z postacią rzutowo-remisyjną na podstawie skali EDSS (Expanded Disability Status Scale) – niesprawności w SM – umożliwiająca podjęcie decyzji terapeutycznych poprzez porównanie stanu pacjenta, ocenę postępu choroby. Stosuje się leki z grupy glikokortykosteroidów, które choć posiadają krótkotrwałe zastosowanie, mają korzystny wpływ na tempo poprawy funkcjonalnej chorego.

Leczenie objawowe – farmakoterapia oraz fizjoterapia i psychoterapia. Pacjenci chorzy na SM skarżą się najczęściej na: spazmatyczność, drżenie, ból, zaburzenie nastroju (depresja), przewlekłe zmęczenie, nietrzymanie moczu, zaburzenia seksualne. Istotnym jest, aby forma leczenia miała charakter kompleksowy, ponieważ zastosowanie jednej terapii nie jest wystarczające.

Możliwości leczenia SM są różne, ze względu na różnorodność celów terapeutycznych terapii. Leczone są rzuty i objawy SM, modyfikuje się proces rozwoju choroby. Można wyróżnić leki immunomodulujące – zmieniające przebieg choroby przez zmniejszenie liczby rzutów i ich nasilenia, oraz leki immunosupresyjne – oddziałujące na układ odpornościowy, które uważa się za bardziej skuteczne. Stosuje się także leki zwalczające konkretne objawy oraz przeciwzapalne. Im szybciej rozpocznie się leczenie immunomodulujące, tym mniej nieodwracalnych zmian w organizmie pacjenta.

Leczenie immunosupresyjne zazwyczaj stanowi tzw. Terapię ratunkową przy znacznym pogorszeniu stanu zdrowia pacjenta. Ich zadaniem jest ,,tłumienie” układu odpornościowego.

Rehabilitacja w stwardnieniu rozsianym

Przy stwardnieniu rozsianym niezwykle istotne jest, aby nie doprowadzić do całkowitej niesprawności chorego a więc warto zastosować zabiegi z zakresu kinezyterapii. Podstawą kinezyterapii są ćwiczenia ruchowe. Ruch staje się środkiem leczniczym, mającym wpływ na cały organizm.

Zadaniem kinezyterapii jest maksymalne usunięcie niesprawności fizycznej i przygotowanie do dalszej rehabilitacji. Stosuje się więc szereg ćwiczeń by: poprawić ogólną ruchomość pacjenta, poprawić koordynację oraz równowagę, zmniejszyć napięcia mięśniowe, poprawić postawę czy zastosować reedukację chodu.

Rehabilitację należy rozpocząć w pierwszym momencie objawów choroby i kontynuować stale, aby poprawić lub utrzymać sprawność fizyczną.